´Van thanh khoản´ được nới, lãi suất có sớm hạ nhiệt?

Thông tư 08 của Ngân hàng Nhà nước tạo ra những tác động tích cực lên thanh khoản hệ thống ngân hàng, tạo thêm dư địa tín dụng cho nhiều nhà băng, qua đó làm dịu áp lực lãi suất.

Tín dụng vượt huy động, áp lực thanh khoản gia tăng
Từ quý IV/2025, áp lực thanh khoản trong hệ thống ngân hàng nóng dần nhưng tốc độ tăng trưởng huy động vốn không theo kịp.

Để thu hút nguồn tiền gửi, cân đối vốn cho vay, các ngân hàng đã bước vào cuộc đua tăng lãi suất huy động. Mặt bằng lãi suất tăng mạnh, thậm chí mức lãi suất huy động hơn 9%/năm đã xuất hiện tại một số nhà băng, trước khi điều chỉnh giảm nhẹ theo yêu cầu của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) sau cuộc họp vào đầu tháng 4.

Tính đến hết ngày 31/3, tổng dư nợ cho vay khách hàng của 27 ngân hàng niêm yết đạt hơn 14,44 triệu tỷ đồng, trong khi tiền gửi khách hàng chỉ đạt 12,85 triệu tỷ đồng. Như vậy, các ngân hàng đang cho vay vượt huy động khoảng 2 triệu tỷ đồng.

Đáng chú ý, trong số 27 ngân hàng trên, chỉ có rất ít nhà băng có tiền gửi khách hàng cao hơn cho vay. Trong khi có tới 13 ngân hàng ghi nhận số dư tiền gửi khách hàng sụt giảm trong quý I/2026 - mức phân hóa cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế - NHNN cho biết, tính đến ngày 28/4, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đạt trên 19,4 triệu tỷ đồng, tăng 4,42% so với cuối năm 2025 và tăng 18,26% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, huy động vốn tăng rất chậm, khiến quy mô huy động vốn đang “chênh” khoảng 2 triệu tỷ đồng so với tín dụng.

Con số này cho thấy sức ép thanh khoản đã lan sang toàn hệ thống. Khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động, các ngân hàng buộc phải cạnh tranh mạnh hơn để hút tiền gửi. Đó là nguyên nhân khiến mặt bằng lãi suất huy động trong 3 tháng đầu năm nay ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong khoảng 3 năm gần đây.

Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội năm 2026 khoảng 5,1 triệu tỷ đồng, trong đó nhu cầu vốn tín dụng khoảng 1,8 triệu tỷ đồng. Nhưng tăng trưởng huy động vốn hiện thấp hơn tốc độ tăng tín dụng, gây áp lực lớn lên thanh khoản hệ thống ngân hàng.

Đến cuối quý I/2026, tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của hệ thống đã vượt 112%. Theo SSI Research, điều này phản ánh việc các ngân hàng đang sử dụng gần như toàn bộ nguồn vốn huy động để phục vụ tăng trưởng tín dụng.

Chứng khoán MB (MBS) cho rằng mặt bằng LDR hiện cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước, phản ánh dư địa tăng trưởng tín dụng của hệ thống ngày càng phụ thuộc vào khả năng mở rộng nguồn vốn ổn định.

Còn các chuyên gia của VCBS cho hay, việc lãi suất liên ngân hàng duy trì ở mức cao, biến động mạnh cho thấy thanh khoản hệ thống không còn dư thừa như giai đoạn trước mà trở nên nhạy cảm hơn với các cú sốc ngắn hạn như nhu cầu vốn cuối quý, áp lực tỷ giá hay khối lượng đáo hạn OMO (nghiệp vụ thị trường mở) lớn.

Nới cách tính LDR, lãi suất sẽ sớm ổn định?
Trước áp lực thanh khoản ngân hàng gia tăng, ngày 15/5, NHNN đã ban hành Thông tư 08/2026/TT-NHNN sửa đổi, bổ sung điểm a khoản 4 Điều 20 Thông tư số 22/2019/TT-NHNN. Điểm đáng chú ý ở Thông tư 08 là thay đổi cách tính tỷ lệ LDR, qua đó tạo thêm dư địa tín dụng cho nhiều ngân hàng, đặc biệt là nhóm quốc doanh.

Theo đó, từ 15/5, các ngân hàng được phép đưa 20% tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước (KBNN) vào mẫu số để tính tỷ lệ LDR.

Theo giới phân tích, Thông tư 08 sẽ trở thành “bộ đệm” thanh khoản quan trọng giúp các ngân hàng cải thiện tỷ lệ an toàn, giảm áp lực huy động vốn từ dân cư và tạo thêm dư địa mở rộng cho vay, tăng trưởng tín dụng trong thời gian tới.

Từ đầu năm 2026, khi nguồn tiền này bị loại hoàn toàn khỏi công thức tính LDR, tỷ lệ LDR của nhiều ngân hàng tăng mạnh.

Để đưa LDR về ngưỡng an toàn dưới 85%, các ngân hàng phải đẩy mạnh huy động vốn dân cư, qua đó khiến cuộc đua lãi suất trở nên nóng hơn.

Với việc nới cách tính LDR, nhóm ngân hàng vốn Nhà nước được dự báo hưởng lợi đáng kể do đang nắm giữ phần lớn nguồn tiền gửi KBNN trong hệ thống.

Tính đến tháng 3, số dư tiền gửi của KBNN tại toàn hệ thống ngân hàng là 626.716 tỷ đồng, trong đó riêng khối ngân hàng thương mại nhà nước là 624.167 tỷ đồng, chiếm tới 99,59%.

Theo báo cáo tài chính quý I, Vietcombank, BIDV và VietinBank đang nắm tổng cộng hơn 563.000 tỷ đồng tiền gửi KBNN, tăng gần 39% so với cuối năm ngoái.

Như vậy, việc kéo dài thời gian được tính 20% tiền gửi KBNN khi tính tỷ lệ LDR có thể giúp mỗi ngân hàng trên có thêm khoảng 37.000 tỷ đồng bổ sung vào nguồn vốn để mở rộng hoạt động cho vay.

Ở góc nhìn thị trường, Công ty Chứng khoán ACBS đánh giá việc đưa 20% tiền gửi KBNN vào công thức tính LDR giúp hệ thống ngân hàng giảm áp lực duy trì các quy định mang tính “cơ học” trước đây, đặc biệt là tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn.

Theo đánh giá của Công ty Chứng khoán VPBank (VPBankS), việc cho phép tính 20% tiền gửi KBNN vào công thức LDR có tác động tích cực đối với nhóm ngân hàng quốc doanh, trong bối cảnh tăng trưởng huy động vốn toàn hệ thống còn chậm hơn tín dụng.

Trong khi đó, Công ty Chứng khoán FPT (FPTS) ước tính quy định mới có thể giúp tăng thêm từ 106.000-707.000 tỷ đồng tín dụng, đóng góp khoảng 0,5-3,8 điểm % cho tăng trưởng tín dụng cả năm.

Ở góc độ quản trị rủi ro, Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) nhận định việc ghi nhận một phần tiền gửi KBNN giúp mở rộng mẫu số LDR, qua đó giảm áp lực lên hệ số an toàn của các ngân hàng có tỷ lệ cho vay cao.

Theo các chuyên gia, một hệ quả tích cực khác của quyết định nới LDR là góp phần ổn định mặt bằng lãi suất.

Trong thời gian qua, áp lực huy động vốn đã khiến nhiều ngân hàng phải tăng lãi suất tiền gửi để cạnh tranh nguồn vốn đầu vào. Khi thanh khoản được cải thiện, áp lực huy động vốn sẽ giảm, từ đó kéo theo xu hướng hạ nhiệt lãi suất.

Theo phân tích của KBSV, khi các ngân hàng không còn chịu áp lực lớn về trần LDR, nhu cầu đẩy mạnh huy động vốn thông qua tăng lãi suất có thể giảm bớt.

Tuy vậy, nhiều ý kiến cho rằng áp lực lãi suất chưa thể sớm biến mất. Theo VPBankS, chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn vẫn là vấn đề cốt lõi. Nếu tín dụng tiếp tục tăng nhanh hơn huy động, áp lực lãi suất còn hiện hữu.

Trong bối cảnh nhiều ngân hàng thiếu vốn, việc tăng lãi suất huy động vẫn là công cụ cạnh tranh phổ biến. Vì thế, mặt bằng lãi suất được dự báo có thể chưa giảm ngay lập tức mà phụ thuộc vào tốc độ giải ngân vốn (đặc biệt là vốn đầu tư công) và khả năng cải thiện huy động vốn từ dân cư.

Minh Dũng/vietnamfinance