Luật An ninh dữ liệu phải bảo vệ người dân, không gây gánh nặng cho doanh nghiệp
PGS.TS. Nguyễn Ngọc Sơn cho rằng, Luật An ninh dữ liệu cần xác định rõ trách nhiệm của cơ quan nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp trong bảo vệ dữ liệu.
An ninh dữ liệu trước những nguy cơ lộ lọt, mua bán và khai thác trái phép thông tin cá nhân. Ảnh: Hương Nha
Những vụ việc dữ liệu cá nhân bị mua bán, khai thác trái phép đang cho thấy những lỗ hổng trong công tác bảo vệ thông tin trên môi trường số, đồng thời đặt ra yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý để ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm.
Trước thực tế đó, tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dự án Luật An ninh dữ liệu sẽ được đưa ra thảo luận tại hội trường vào ngày 4.11, nhằm tiếp tục hoàn thiện các quy định về bảo vệ, quản lý và khai thác dữ liệu.
Trao đổi với phóng viên Báo Lao Động bên lề Quốc hội ngày 3.11, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Sơn - Đại biểu Quốc hội chuyên trách, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội - cho rằng việc ban hành luật là cấp thiết, bởi bản chất của các nguy cơ mất an ninh dữ liệu đã thay đổi.
Lừa đảo trực tuyến ngày càng dựa vào dữ liệu
Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, các đối tượng lừa đảo hiện không còn gọi điện ngẫu nhiên mà nắm được tên, số điện thoại, địa chỉ, khoản vay, đơn hàng của nạn nhân để giả danh công an, ngân hàng hoặc người thân.
Đại biểu dẫn số liệu của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, cho biết 11 tháng năm 2025, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến ước tính trên 6.000 tỉ đồng. Khảo sát của Hiệp hội cũng cho thấy 88% người dùng từng bị mời chào dịch vụ dù không đăng ký. Tháng 7.2026, Công an tỉnh Nghệ An triệt phá một đường dây bước đầu xác định mua bán trái phép hơn 50 triệu bản ghi dữ liệu cá nhân.
PGS.TS. Nguyễn Ngọc Sơn - Đại biểu Quốc hội chuyên trách, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng cho rằng người dân phải được thông báo khi thông tin cá nhân bị lộ lọt và có cơ chế yêu cầu bồi thường khi bị thiệt hại. Ảnh: Hạo Thiên
Đại biểu nhận định, dữ liệu đã trở thành một loại hàng hóa trên thị trường ngầm. Trong khi đó, các quy định pháp luật hiện hành về dữ liệu, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân còn phân tán. Vì vậy, cần có một tầng quy định tập trung bảo vệ dữ liệu trước nguy cơ xâm phạm, xuyên suốt quá trình thu thập, lưu trữ, chia sẻ đến tiêu hủy.
Người dân phải được thông báo khi dữ liệu bị lộ
Để dự thảo luật vừa bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu, vừa bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn đề xuất tập trung giải quyết 5 vấn đề. Trong đó có việc phân định rõ ranh giới với các luật hiện hành, cụ thể hóa tiêu chí phân cấp rủi ro và kiểm soát hoạt động chuyển dữ liệu xuyên biên giới.
Đáng chú ý, đại biểu đề nghị đặt người dân vào vị trí trung tâm khi xảy ra sự cố. Dự thảo cần bổ sung nghĩa vụ thông báo cho người bị ảnh hưởng trong thời hạn xác định, nêu rõ dữ liệu nào bị lộ và hướng dẫn biện pháp tự bảo vệ như đổi mật khẩu, khóa thẻ, cảnh giác với các cuộc gọi giả danh. Đồng thời, cần có cơ chế để người bị thiệt hại yêu cầu bồi thường.
Về trách nhiệm thực thi, đại biểu cho rằng cơ quan nhà nước phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với dữ liệu do mình quản lý. Với doanh nghiệp, trách nhiệm cần được xác định theo từng khâu, từ thu thập, lưu trữ, chia sẻ đến thuê đơn vị khác xử lý dữ liệu. Khi xảy ra lộ lọt, phải truy vết được sự cố phát sinh ở đâu để xử lý đúng chủ thể liên quan.
Đại biểu cũng đề nghị các văn bản hướng dẫn, tiêu chí phân cấp rủi ro và quy chuẩn kỹ thuật phải được ban hành đồng thời với thời điểm luật có hiệu lực. Nhà nước cần cung cấp công cụ tự đánh giá, hướng dẫn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ quan cấp xã để bảo đảm các quy định có thể triển khai trên thực tế.
Theo đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Luật An ninh dữ liệu cần đạt được hai mục tiêu: khiến các đối tượng phạm tội khó tiếp cận dữ liệu của người dân, đồng thời không tạo gánh nặng thủ tục cho những cơ quan, doanh nghiệp thực hiện đúng quy định.
Hạo Thiên/Lao động
