Bộ Công an đề xuất tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự một số tội phạm kinh tế trong 3 năm
Bộ Công an đề xuất bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự tối đa 3 năm đối với một số tội phạm kinh tế để tạo điều kiện khắc phục hậu quả. Trường hợp khắc phục toàn bộ thiệt hại và dự án tiếp tục mang lại hiệu quả kinh tế xã hội, người phạm tội có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự.
Đây là một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) năm 2026, dự kiến được trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp tháng 8 và thông qua vào tháng 10 năm nay.
Theo dự thảo, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với 47 tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế nhằm tạo điều kiện để người vi phạm khắc phục hậu quả.
Tòa án nhân dân TP Hà Nội xét xử vụ án xảy ra tại công ty AIC và Trung tâm ứng cứu khẩn cấp máy tính Việt Nam (VNCERT).
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp phạm tội kinh tế đều được áp dụng cơ chế này. Việc tạm hoãn chỉ được xem xét khi đáp ứng đồng thời ba điều kiện gồm: hành vi gây thiệt hại về kinh tế nhưng xuất phát từ mục tiêu phát triển kinh tế xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh; không liên quan đến tham nhũng; dự án đang triển khai, chưa hoàn thành và chưa thể khắc phục hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có phương án khả thi để tiếp tục thực hiện, mang lại hiệu quả cho địa phương và đất nước.
Thời gian tạm hoãn truy cứu tối đa là 2 năm và có thể gia hạn một lần không quá 1 năm nếu cần thiết. Như vậy, tổng thời gian tạm hoãn không vượt quá 3 năm và khoảng thời gian này không được tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
Dự thảo cũng quy định, nếu trong thời gian được tạm hoãn, người phạm tội khắc phục hoàn toàn hậu quả và dự án tiếp tục phát huy hiệu quả thì có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự theo Điều 29 của dự thảo.
Bên cạnh đó, Bộ Công an còn đề xuất mở rộng các trường hợp được miễn hình phạt đối với tội phạm kinh tế. Theo dự thảo, người phạm tội có thể được miễn hình phạt nếu đáp ứng đủ bốn điều kiện: hành vi gây thiệt hại về kinh tế nhưng nhằm mục tiêu phát triển kinh tế xã hội hoặc bảo đảm quốc phòng, an ninh; không có yếu tố tham nhũng; dự án mang lại hiệu quả kinh tế xã hội; đồng thời đã khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường đầy đủ thiệt hại.
Theo quy định, người được miễn hình phạt vẫn bị xác định là có tội nhưng không phải chấp hành hình phạt và không bị coi là có án tích.
Trong trường hợp không khắc phục hoặc không bồi thường toàn bộ thiệt hại, người phạm tội vẫn phải chấp hành bản án. Tuy nhiên, căn cứ vào mức độ khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại, tòa án có thể xem xét giảm mức hình phạt theo quy định tại Điều 59 của dự thảo.
Bộ Công an cho biết, giai đoạn 2021-2023, cả nước đã xử lý 620 vụ án kinh tế với tổng giá trị thiệt hại lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng. Thực tiễn cho thấy, nếu xử lý hình sự ngay từ đầu đối với một số dự án sẽ dẫn tới đình trệ hoạt động, gây lãng phí nguồn lực và làm giảm khả năng thu hồi tài sản.
Riêng năm 2023, các cơ quan chức năng đã thu hồi khoảng 78.000 tỷ đồng tài sản bị thiệt hại. Theo Bộ Công an, kết quả này cho thấy việc ưu tiên thu hồi tài sản trước khi áp dụng các chế tài nghiêm khắc mang lại hiệu quả tích cực.
Cơ quan soạn thảo cho rằng việc bổ sung cơ chế tạm hoãn truy cứu phù hợp với tinh thần Nghị quyết 68, ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, tạo điều kiện để doanh nghiệp và doanh nhân chủ động khắc phục sai phạm, giảm thiểu thiệt hại cho Nhà nước và xã hội.
Cũng tại dự thảo lần này, Bộ Công an đề xuất tiếp tục duy trì hình phạt tử hình đối với 4 tội danh đặc biệt nghiêm trọng gồm phản bội Tổ quốc, giết người, sản xuất trái phép chất ma túy và khủng bố.
So với quy định hiện hành, dự thảo bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh gồm bạo loạn, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, mua bán trái phép chất ma túy, chống loài người, tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân.
Đối với nhóm tội phạm ma túy, dù đề xuất bỏ án tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, dự thảo vẫn giữ mức án cao nhất đối với hành vi sản xuất trái phép chất ma túy nhằm bảo đảm tính răn đe đối với tội phạm nguồn.
Đáng chú ý, để bảo đảm tính nhân đạo và khả thi trong thi hành án, dự thảo bổ sung quy định người bị kết án tử hình nhưng sau 20 năm vẫn chưa được thi hành án sẽ được chuyển sang hình phạt tù chung thân. Quy định này trước đây chỉ được hướng dẫn tại nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán, nay được đưa trực tiếp vào dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi.
Kỳ Thư/VietnamFinance
